Somme gongar kan fordommar vere fine å ha. Fordommar gjorde at eg likte denne utstillinga lenge før eg såg den.Tekst av Brynhild Winther.

Installasjonsbilde fra «Old Tree». Foto: Hordaland Kunstsenter (HKS).

Det var noko med måten den vart presentert på i utstillingsteksten som ligg på nettsida. Nøkternt, ope og informativt. Utan forsøk på å skape avstand mellom kunsten og eit potensielt uerfarent publikum. Ord kan både stenge og opne dører, ikkje berre gjennom retningslinjer som følgje av virussituasjonen. Dei sju kunstnarane som er med i denne utstillinga, blir i den nemnde teksten introdusert ved hjelp av to setningar kvar. Presentert som ulike individuelle stemmer, og ikkje som tråd-dokker i ein kuratorisk konstruksjon. Heilt nedst står det kort om korleis kunstnarane sine ulike historier møtast i utstillinga. Om å forme verda, og om å vere ein del av den.

Men kva skjer med kunsten når kunstinstitusjonar – og alt anna – stenger ned i møte med eit virus? Kva skjer når kunsten står att heilt åleine og snakkar med seg sjølv?

Rhiannon Inman-Simpson, The day folded in on itself (2020). Olje på lerret, 60 x 70 cm. Foto: Hordaland Kunstsenter (HKS).
Bo Magnus, Looking down, Into (2020). Akryl på lerret, 80 x 120 cm. Foto: Hordaland Kunstsenter (HKS).

Lukta av ei handling

Lukta av linolje treff meg allereie før eg kjem inn i gallerirommet. Så går eg inn. Eg likar ikkje lukta av linolje. Og bak lukka dører blir kanskje lukta enno meir intens. Det er ikkje personleg meint, men du kan ta det personleg om du vil. Viss du har veldig lyst, kan du tolke det til at eg ikkje likar måleriet, sidan det var der eg som så mange andre starta som kunstnar, og gav opp, då eg innsåg at maleriet ikkje var mitt språk. Du kan tolke det som eit bittert, tapt forsøk. Skulle nesten ønske at det var slik, for det hadde lagt ein ekstra dimensjon til det å skrive om denne utstillinga.

Oljelukta kjem frå måleriet nærmast inngangsdøra. Olav Mathisen har bytta litt om på oppskrifta, men har nytta tradisjonelle ingrediensar. På eit ubehandla lerret har han teikna opp menneskefigurar med kol. Kanskje er det slik han alltid brukar å starte, men i staden for å måle på framsida av lerretet, har han lagt tjukke lag med brunmaling rundt kanten. Som ei ramme. Feit, oljerik måling. Den ubehandla lerretsduken syg olje ut av målinga, og kanskje vil heile duken til slutt vere gul av olja. Det får me ikkje vite, for dørene er stengde. Kunsten lever sitt eige liv der inne. Syg seg innover i seg sjølv.

Installasjonsbilde fra «Old Tree». Foto: Hordaland Kunstsenter (HKS). Til venstre: Olav Mathisen, Not yet titled (2019). Kull på lerret med temperaramme, 124 x 164 cm. Høyre: Shikh Sabbir Alam, Magic show, 2019.

Materialbasert?

I utstillinga finn eg fem små kolteikningar teikna av Gijs Milius. Dei seks andre kunstnarane er representert med kvart sitt måleri. Her er ikkje målinga berre noko ein brukar som verktøy for å framstille noko anna; målingsmassen er i seg sjølv vesentleg. Det ser ut til at alle målarane i rommet deler ein slik fascinasjon; på sine svært ulike måtar pushar dei grensene innanfor firkanten og la måleriet ta over. Atter ein gong kan ein stille spørsmål ved kvifor ein til dømes kallar keramikk materialbasert, og ikkje måleri. Eg forstår ikkje alltid slike definisjonar, som vel oftast forenklingar og reduksjonar – fjerning av det meste, slik at ein står att med noko som kjennes enkelt nok ut. Som om det var eit problem at det eksisterer ting som ligg langt utanfor vårt forståingsfelt, utanfor ord og definisjonar.

Eg byter perspektiv og forsøker å sjå verda som om ingenting vart fastlåst i slike definisjonar. Når verkelegheita er totalt lausriven frå bokstavane, kan eg stå midt i utstillinga her, sjå gallerirommet og kunsten som ei barneteikning av eit hus: Sjølve døra er på riktig plass, og kunsten blir vindauge ut mot ulike versjonar av verda. Kvart maleri blir eit vindauge inn i nokon andre sitt univers, gjennom ulike lag av måling. Gjennom ulike blikk. Alle måleria heng liksom på riktig plass, og har riktig storleik i relasjon til golv og tak og storleiken på veggen generelt. Det er ingen av kunstverka i utstillinga som ropar på deg og vil at du skal kome nær. Ingen masar. Ingen som tvinger meg til å ta stilling til deira eksistens. Dei ventar og let meg bestemme om eg vil gå bort til dei og sjå ut. Eller inn.

 

Gijs Milius, 5 Situations in Hordaland, 2020. Foto: Hordaland kunstsenter.

Sei noko!

Måleriet av Shihk Sabbir Alam er eit slikt vindauge inn til ei anna soge. Men når ein ser gjennom eit vindauge, ser ein ikkje alltid heile konteksten. Difor treng ein somme gongar fleire vindauge for å sjå inn i den same soga. Det får eg ikkje her. På måleriet si grågrøne flate står eller heng ei rekke figurar. Som om dei står i ro i lufta urørt av tyngdekraft eller tid. Rastlause penselstrok. Nedanfor rekka av figurar står noko oppå ei flate. Når noko eller nokon står på ei rekke, eller på ei linje, dannar dei ei setning. Eg har sett det fleire gongar i køa framfor kassa i matbutikken. Denne gongen klarar eg ikkje finne meining i setninga, fordi sogene ligg skjult mellom flater av måling og mangel på ord. Dei kan vere ein kanin, ei papegøye, nokre figurar, ein haug med salt, eller eit rundt fjell, svevande over ei skål med matvarer. Eg veit ikkje. Forstår ikkje. I utstillingsteksten les eg at arbeida hans tek «utgangspunkt i regionsspesifikke fortellinger og drømmer fra gamle tider». Hadde eg visst kva region det var snakk om, kunne eg kanskje sjølv ha funne nøklar til sogene. Eg veit ikkje om det er soger frå Vestlandet eller frå staden kunstnaren vaks opp, eller frå ein anna stad han kjenner seg knytt til. Når ein ikkje kjenner historia, står det ein ser i flatene att som lausrivne ord. Ord ein sjølv kan lage meining i, om ein vil. Somme gongar har eg vanskar med det. For om kunstnaren ikkje vil dele historiene det blir hinta om, så vil heller ikkje eg dele mine. Kvifor skal ein bruke tid på eit kunstverk som ikkje vil dele si historie? Som ikkje har noko det vil seie. Dette måleriet vart ikkje måla for meg. Det er heilt greitt, for har ein som mål å lage kunst for absolutt alle, har ein i utgangspunktet tapt. Eg er ein framand, ein av dei som ikkje kjenner sogene. Og kanskje difor er det dette maleriet eg heng meg fast i. Eg likar faktisk tanken på at det finst noko eg ikkje har føresetnadar for å forstå. Hadde eg hatt føresetnadar for å forstå alt, ville verda ha vore altfor liten. Og det ville ha betydd at eg trudde at fasitar hadde ein faktisk og fysisk relasjon til verkelegheita. Figurane i lufta er hieroglyfar. I overflata kan eg sjå spor av at dei har blitt flytta. Dei vart først måla ein gong, så måla over, og måla på ny litt høgare opp. Tvillingfigurar ligg skjult i bakgrunnen. Objekta sine eigne spøkelse. Dei var ein annan plass før. Løyndommar. Sjølv dei som ikkje ropar høgt, har sine soger.

Hausten er nesten heilt gjennomsiktig

Somme gongar trur ein at ein kjenner historiene fordi ein har ein relasjon til objekta. Lars Korff Lofthus sitt måleri av ein ølbolle i eit landskap er kanskje eit av dei. Mange av oss har sett ølbollar i museumssamlingar. Somme har dei heime. Likevel må eg innrømme at eg ikkje kjenner dei historiske fakta bak dette velkjente objektet, ei heller ritualet. Vel, eg veit eigentleg ikkje heller om det var eit ritual knytt til dette objektet. Ritualet har kanskje oppstått i mine tankar i kraft av mi manglande kunnskap. Eg kan bestemme at ølbollen gjekk rundt bordet frå hand til hand. Frå munn til munn. Kanskje vart øl berre drukke av slike bollar i spesielle høve. Kanskje eksisterte det rutinar for korleis delinga av ølet skulle utførast. Rundane rundt bordet, sirkelen. Kanskje vart bollen sendt rundt med verserim, dikt eller musikk. Kanskje med gester. Gester som vart lausare for kvar runde ølbollen gjekk rundt bordet. Til slutt var kanskje gestene like lokkande fri som penselstroka som dannar eit tre i måleriet framfor meg. Presisjon er ikkje eit resultat av kontroll, men av mangel på redsle. Ertande, leande. Levande. Fuktige strok snirklar seg i flata. Utan repetisjonar. Og i midten står ølbollen støtt i si definerte og tydelege form. Ølbollen inneheld fjorden mellom fjella. Lukta av salt sjø. Salt sveitte etter arbeidet med innhaustinga. Smaken av heimebrygga øl. Hausten med sitt gule ljos utanfor vindauga til slåttekarane, der dei sit i stova.

Lars Korff Lofthus, Beerbowl rhymes #1 (2019). Akryl, pigment og oljepastell på papir, 75 x 110 cm. Foto: Hordaland Kunstsenter (HKS).

Universet bak flata

Kunst kan somme gongar handle om smak. Veldig fysisk og direkte. Eg er ikkje av typen som frivillig puttar syntetisk godteri i munnen. Men framfor Mikael Øye Hegnar sitt raude måleri får eg lyst til å strekke ut tunga og smake. Smake på overflata. Overflata som synast som ein symbiose av bakteriell vekst i ei syntetisk flate. Ufyseleg godteri. Eg har ikkje for vane å få lyst til å sleike på vemmelege ting. Heldigvis har eg impulskontroll, så eg gjekk heilt nær overflata. Små sprekkar viser til at materialet har eller har hatt ei form for liv. For alt som lever har ei ibuande mangel på stabilitet. Liv er ikkje statisk. Materialet si ibuande poesi etter at hendene har forlate arbeidet. Målinga held fram der mennesket avslutta. Bak stengde dører er det ingen som veit kva sprekkane i overflata brukar tida til no.

Under isen ligg haustblad frå i fjor og frys og er flate som skuggar. I maleriet til Bo Magnus ser eg haustblad gjennom penselstroka hennar. Gjennom andre fargar enn det verkelegheita byr fram for meg utanfor døra. I det verkelege liv stoppar eg ofte opp ved bladhaugar. Særleg viss det er frost. Bladhaugen i måleriet er noko anna. Det betyr ikkje at eg meiner at alle blad i verkelegheita er det same bladet repetert. Eg ser innover bak alle dei tynne laga av måling. Ser verda som ligg under skosolane mine på ein annan måte. Verda eg tråkkar på, sjølv om eg eigentleg ikkje vil. Og eg veit at under overflatene ligg noko anna, og haustblad og asfalt er ulike former for hud, lagvis. På same måte som språket somme gongar er overordna innhaldet i poesien har målinga her teke over. Kontrastane i fargane. Alt ligg utanfor språket og kan berre fangast av auget og kunsten. Tilstade. Her og no. Verkelegheita blir aldri det same om du ser det på ein skjerm. Kunsten blir aldri det same om du ser den på internett. Fordi realiteten er utan avgrensingar. Ikkje berre fordi lukta manglar, men òg fordi kroppen ikkje lenger er i direkte dialog med det ein ser. Ein kan ikkje gå naturleg rundt i rommet og endre perspektiv, byte vinkel, flytte blikket ein centimeter. Flytte tankane. Sjølv haustblada ute er noko anna om du berre skal sjå dei via ein skjerm. Ein annan dag kan me snakke om det du ser gjennom vindauget, når du ikkje går ut av døra.

Lurer på om dei skrur på ljoset i galleriromma når me ikkje er der, eller om kunsten står att i mørket og ventar. Endrar seg sakte. Stillheit konservert i målingsflatar. Verkelegheita er litt lenger borte i dag.

«Old Tree» skulle vore vist ved Hordaland Kunstsenter frå 28. februar til 5. april, men vart stengt midt i utstillingsperioden grunna virussituasjonen. Deltakande kunstnarar er Shikh Sabbir Alam, Mikael Øye Hegnar, Rhiannon Inman-Simpson, Lars Korff Lofthus, Bo Magnus, Olav Mathisen og Gijs Milius.